कोल्हापूर जिल्ह्यातील एका छोट्या गावातून सुरू झालेला प्रवास, जो पुढे संपूर्ण महाराष्ट्राच्या सहकार व राजकीय क्षेत्रावर ठसा उमटवणारा ठरला.
रत्नाप्पा भरमाप्पा कुंभार यांचा जन्म १५ सप्टेंबर १९०९ रोजी कोल्हापूर जिल्ह्यातील शिरोळ तालुक्यातील निमशिरगाव या गावी झाला.
वयाच्या अवघ्या सातव्या वर्षी, १९१६ साली त्यांच्या मातोश्रींचे निधन झाले आणि लहानग्या रत्नाप्पांच्या पालनपोषणाची जबाबदारी वडील भरमाप्पा कुंभार यांच्यावर आली.
शिक्षणाच्या प्रत्येक टप्प्यासोबत त्यांच्यातील राष्ट्रीय विचार आणि समाजकार्याची जाणीव अधिक दृढ होत गेली.
१९१७ ते १९२४ या काळात त्यांचे प्राथमिक शिक्षण निमशिरगावात झाले.
कोल्हापुरातील राजाराम हायस्कूलमध्ये माध्यमिक शिक्षण घेत त्यांनी मॅट्रिकची परीक्षा उत्तीर्ण केली.
राजाराम महाविद्यालयात शिक्षण घेत त्यांनी १९३३ साली बी.ए. पदवी संपादन केली.
शिक्षण हा त्यांच्या आयुष्याचा केवळ एक टप्पा नव्हता; तो पुढील सामाजिक आणि सार्वजनिक कार्याचा पाया ठरला.
महाविद्यालयीन शिक्षणासाठी ते कोल्हापुरातील राजाराम महाविद्यालयात दाखल झाले आणि १९३३ साली बी.ए. पदवी संपादन केली.
शिक्षण चालू असतानाच सहकारी चळवळीचे बाळकडू त्यांना मिळाले. महाविद्यार्थ्यांसाठी विद्यार्थी सहकारी संस्था स्थापन करण्याचा त्यांचा पहिला प्रयोग यशस्वी ठरला.
१९३४ साली त्यांचा विवाह पार्वतीबाई यांच्याशी झाला. त्यांना तीन कन्या झाल्या.
घरची परिस्थिती सर्वसामान्य असूनही रत्नाप्पांनी शिक्षण अर्धवट सोडले नाही.
शिक्षण, सहकार आणि समाजकारण या तिन्ही आघाड्यांवर एकाच वेळी काम करण्याची जिद्द तरुण वयातच त्यांच्यात रुजली आणि ती पुढे त्यांच्या संपूर्ण आयुष्याच्या कार्याचा गाभा राहिली.